poligrafia

Arkusz drukarski
fizyczna jednostka objętośści druków, lub form drukowych podstawowego koloru. Odpowiada ona jednostronnie zadrukowanemu arkuszowi papieru formatu większego od B2, ale mniejszemu od B1 (co odpowiada np. ośmiu stronom końcowego wyrobu formatu A4, szesnastu stronom formatu A5, itd.). W przypadku druku dwustronnego arkusz drukarski odpowiada połowie powierzchni arkusza zadrukowanego tylko z jednej strony.

Biga (z niem. biegen - giąć)
W poligrafii element wykrojnika służący do wytłaczania linii zgięcia papieru. Listwę bigującą wykonuje się ze stali o standaryzowanej grubośści: biga dwupunktowa ma grubość 0,7 mm, biga trzypunktowa ma grubość 1,05 mm. Big trzypunktowych używa się do bigowania grubszych materiałów, głównie tektur, gdzie użycie big dwupunktowych mogłoby doprowadzić do pękania materiału. Aby materiał w sposób trwały i estetyczny został zbigowany używa się antybig. Biga wtłacza materiał do rowka antybigi, którego szerokość i głębokość jest zależna od grubości materiału i kierunku włókien.

Bigowanie (przegniatanie)
Proces introligatorski polegający na odciskaniu (wgniataniu) rowków w podłożu, np. papierze lub kartonie w celu ułatwienia jego złamywania (składane opakowanie kartonowe, okładki książek w oprawie klejonej itp.) lub w celu dekoracyjnym. Bigowania można dokonać za pomocą big zamocowanych w wykrojnikach. Bigowanie można uznać za szczególny rodzaj tłoczenia. Na odciśnięty rowek mówi się biga lub przegniecenie.

Bindowanie
Technologia łączenia luźnych kartek za pomocą sczepiania ich jednego brzegu za pomocą bindy. Do wykonywania tej czynności służy bindownica. Stosowana szczególnie w punktach kserograficznych i drukarskich, do trwałego łączenia wydruków.

Blok
Zbiór kart albo składek, o tej samej wielkości, połączony z jednego boku (grzbiet bloku), blok książkowy - wewnętrzna część książki składająca się z kompletu kart lub składek połączonych szyciem lub klejeniem.

CMYK
Zestaw czterech podstawowych kolorów far drukar­skich stosowanych powszechnie w druku kolorowym w poligra­fii i metodach pokrewnych (atramenty, tonery i inne materiały barwiące w drukarkach komputerowych, kserokopiarkach, itp.). Na zestaw tych kolorów mówi się również barwy procesowe lub kolory triadowe. CMYK to jednocześnie jeden z trybów koloru w pracy z grafiką komputerową. Skrót CMYK powstał jako złożenie pierwszych liter angielskich nazw kolorów prócz koloru czarnego, z którego wzięto literę ostatnią, ponieważ litera B jest skrótem jednego z podstawowych kolorów w analogicznym skrócie RGB.

Cold-stamping
Technika młodsza od hot-stampingu, lecz bardzo do niej zbliżona. Jest to technika druku z użyciem folii cold-stampingowej i odpowiedniego kleju. Klej nanoszony jest meto­dą fleksograficzną lub offsetową. Cold-stamping używa się do uszlachetniania druku, do znako­wania, do zabezpieczeń (zwłaszcza folie holograficzne). Podob­ne efekty do cold-stampingu otrzymuje się przez zastosowanie hot-stampingu, który obecnie znajduje szersze zastosowanie i można go już stosować używając nawet prostych urządzeń.
Dużym plusem tej metody jest możliwość drukowania farbą i uszlachetniania w jednej linii (on-line). W przypadku folii do hot-stampingu jej aplikacja jest dokonywana po druku farbą przy użyciu innej maszyny (off-line).

CtF (Computer to Film)
W dokładnym znaczeniu jest to ogólna nazwa technologii tworzenia formy kopiowej na potrzeby poligrafii, technologii polegającej na naświetlaniu z komputera klisz na urządzeniu zwanym naświetlarką. W praktyce termin ten jest jednak stosowany w znaczeniu jednej z dwu podstawowych metod prowadzących do stworzenia formy drukowej w druku offsetowym. Drugą jest CtP (ang. Computer-to-Plate). W obu przypadkach efektem końcowym jest taka sama forma drukowa, tzw. blacha. Różnica polega na technologii wykonania, a co za tym idzie - na czasie pracy i jakości efektu końcowego.

CtP (Computer to Plate)
Jedna z dwu podstawowych metod tworzenia formy drukowej w druku offsetowym. Drugą jest CtF (ang. Computer-to-Film /obecnie wykorzystywana w coraz mniejszym stopniu/). W obu przypadkach efektem końcowym jest taka sama forma drukowa, tzw. blacha. Różnica polega na technologii wykonania, a co za tym idzie - na czasie pracy i jakości efektu końcowego. W praktycznych zastosowaniach CtP jest następcą CtF.
W przypadku CtP odpada dotychczasowy etap pośredni polegający na naświetlaniu najpierw błon (filmów poligraficznych) a dopiero potem wykorzystaniu tych błon (po ich uprzednim montażu) do naświetlania blach. CtP polega na bezpośrednim naświetlaniu form drukowych (właśnie owych blach, płyt offsetowych) z plików postscriptowych. Zaletą tej technologii jest maksymalna dokładność wszystkich parametrów - zarówno związanych z jakością plamki rastra (np. brak "podświetlenia" plamki, które towarzyszy naświetlaniu z formy kopiowej w CtF, możliwość reprodukcji mniejszych plamek niż w CtF), jak i montażu całości. Niewątpliwą zaletą jest również skrócenie całego cyklu przygotowania formy drukowej, jak i jej narządu (montażu na maszynę i regulacji maszyny).

CtPress (Computer to Press)
Ogólna nazwa takich technologii przygotowywania form drukowych w typowym druku offsetowym, w których naniesienie obrazu drukowego na formę następuje bezpośrednio na maszynie drukarskiej w miejscu, z którego rozpoczyna się druk i odbywa się to tylko jeden raz przed rozpoczęciem druku. Formą drukową może być sam cylinder drukowy, tuleja zakładana na ten cylinder, lub też odpowiednia płyta lub folia mocowana na tym cylindrze.
Różnice w stosunku do innych technologii przygotowywania offsetowych form drukowych: W odróżnieniu od druku cyfrowego, nie ma tutaj możliwości zmieniania zawartości obrazu, więc nie jest możliwa personalizacja druków. W odróżnieniu od technologii, w których forma drukowa jest przygotowywana poza maszyną drukarską, nie ma tutaj etapu pasowania, czyli synchronizacji kolejnych zespołów farbowych, aby druk kolejnych farb padał w dokładnie to samo miejsce.

Druk
Wielokrotne odbicie obrazu z formy drukowej na podłoże drukowe (np. na papier). Potocznie nazywana drukiem jest również każda kopia, czyli odbitka drukowa. Za druk uważa się również rozmaite techniki powielania tekstu i grafiki zarówno metodami tradycyjnymi, z użyciem maszyny drukarskiej, jak i nowoczesnymi metodami komputerowymi z użyciem komputerowych urządzeń peryferyjnych, jak drukarki, plotery itp. - aczkolwiek tego rodzaju odbitki powinno nazywać się wydrukami.
Wkroczenie technik komputerowych do drukarń, wiążące się z wprowadzeniem druku cyfrowego, sprawiają, że coraz częściej przez druk rozumie się również wydruk dokonywany na skalę przemysłową za pomocą przystosowanych do tego maszyn drukarskich.

Falcowanie (złamywanie)
Jedno lub wielokrotne składanie arkusza papieru, czystego lub zadrukowanego, na pół (najczęściej) lub w dowolnych innych proporcjach, na różne sposoby (w różnych kierunkach), w celu osiągnięcia docelowego formatu i liczby stron składki. Np. trzykrotne złożenie na pół arkusza daje składkę szesnastostronicową. Każde miejsce zaginania arkusza to falc (złam) i po złożeniu tworzy nową krawędź. W maszynach drukarskich, w których realizowany jest druk nie z arkuszy, tylko z wstęgi odwijanej z rol papieru, na końcu ciągu produkcyjnego ustawiony jest złamywak, którego rolą jest odcinanie fragmentów zadrukowanej wstęgi i takie ich składanie, aby w efekcie otrzymać pojedyncze egzemplarze gotowego "użytku" - najczęściej gazety.

Format netto (format po obcięciu)
Rozmiar gotowego wyrobu poligraficznego (np. czasopisma, książki), podawany jako iloczyn długości i szerokości kart (stron) stanowiących blok wkładu. Pod pojęciem wyrobu gotowego rozumie się wyrób po obcięciu "spadów", co jest jedną z ostatnich czynności w introligatorni (np. po wykonaniu oprawy, o ile okładka jest tej samej wielkości co wkład).
Format netto to inaczej mówiąc wymiary kolumny. Jeżeli okładka jest większa od "środka", to format netto oznacza wielkość owego środka, czyli w praktyce pojedynczej strony (przy założeniu, że wszystkie strony są tej samej wielkości).
W przypadku oprawy klejonej, do formatu netto zalicza się również część papieru zasłoniętą przez klej. Nie zalicza się jednak grubości kleju wystającego poza obrys bloku kart. W praktyce DTP (składu komputerowego), terminu format brutto, oznaczającego całość danych razem z częścią spadową i informacyjną, używa się rzadziej, zastępując go raczej określeniem minimalnej wielkości spadów.

Format papieru
Znormalizowany format papieru oznaczony jest symbolem szeregu A, B lub C w połączeniu za wskaźnikiem cyfrowym 0, 1, 2, itd. Wskaźnik cyfrowy określa, ile razy należy złożyć arkusz podstawowy A0, BO lub CO, za każdym razem równolegle do jego krótszego boku, aby otrzymać dany format papieru.

Gramatura papieru (masa jednostkowa)
Masa jednostkowa (ciężar) 1 metra kwadratowego wyrobu papierowego (np. arkusza papieru) wyrażona w gramach. Pośrednio parametr ten przekłada się na grubość arkusza; papier o gramaturze 100 jest grubości 1/10 mm (z dokładnością 20%).
W przypadku papieru na okładki, foldery, opakowania, itp. wrażenie większej gramatury (czyli wrażenie papieru grubszego, sztywniejszego) osiągnąć można poprzez lakierowanie lub laminowanie.

Kalandrowanie
To proces mający na celu nadanie wstędze papieru lub arkuszom tektury większej gładkości zawartości i połysku a także wyrównanie grubości ich na całej szerokości.

Kapitałka
Rodzaj tkaniny introligatorskiej w postaci tasiemki szerokości 13-15 mm z wyraźnie pogrubionym jednym z brzegów, zwanym lamówką o grubości ok. 2 mm. Kapitałka jest naklejana na oba końce grzbietu wkładu (w główce i nóżkach) w oprawach złożonych składających się z większej ilości składek (zwykle powyżej 10 arkuszy). Służy do mechanicznego wzmocnienia oprawy stanowiąc jednocześnie element ozdobny - zakrywający widok na krawędź grzbietu wkładu z widocznym jego klejeniem i szyciem. Elementem zakrywającym jest właśnie lamówka.

Kaszerowanie
Uszlachetnianie wyrobu papierniczego poprzez oklejanie cienkim papierem (niezadrukowanym lub zadrukowanym) papieru znacznie grubszego, kartonu, tektury falistej itp. w celach dekoracyjnych lub technologicznych. Termin odnosi się także do oklejania papierem całych powierzchni z tworzyw sztucznych.
Typowym przykładem kaszerowania w celach dekoracyjnych jest oklejanie cienkim, zadrukowanym ozdobnie papierem powierzchni tektury falistej przeznaczonej na opakowania produktów, której nie da się bezpośrednio zadrukować na maszynie drukarskiej z powodu jej grubości oraz wewnętrznej struktury. W celach technologicznych kaszeruje się, aby zwiększyć wytrzymałość produktu na czynniki zewnętrzne lub zmienić strukturę powierzchni.

Kolory dodatkowe
Kolory farb drukowych będące uzupełnieniem kolorów farb proceso­wych (np. CMYK lub Hexachrome). Mogą być dobrane specjalnie ze skali barw, np. Pantone, lub doraźnie przygotowywane przez drukarza. Stosowane są tam, gdzie nie jest możliwe uzyskanie odpowiedniego koloru przy użyciu farb procesowych, lub aby ograniczyć ilość przelotów na maszynie (wtedy są stosowane zamiast farb procesowych). Najczęściej stosuje się je przy drukowaniu opakowań, gdzie pewne kolory są zastrzeżone. Można stosować w jednej pracy wiele kolorów dodatkowych, jednak dla każdego z nich musi być naświetlona klisza i wykonany dodatkowy przebieg maszyny drukarskiej co powoduje wzrost kosztów. Teoretycznie można uzyskać kolor czarny przez złożenie kolorów C+M+Y, ale w praktyce tak uzyskany kolor czarny jest kolorem ciemno-brudno-brązowym. Poza tym ekonomicznie nieuzasadnione jest drukowanie czarnego tekstu za pomocą składania barw CMY.

Lakierowanie druku
Pokrywanie lakierem druku - jeden ze sposobów uszlachetniania druku, tj. podnoszenia jakości lub atrakcyjności podłoża drukowego pokrytego farbą drukową. Celem lakierowania jest między innymi:

  • mechaniczne zabezpieczenie zadrukowanej powierzchni przed ścieraniem się farby. Najefektywniejsze w tym względzie są lakiery utrwalane promieniami UV, następnie lakiery dyspersyjne, a na końcu lakiery olejowe. Istnieją lakiery, które stosowane jedynie jako zabezpieczające - są to lakiery o niskim połysku lub wręcz nie zmieniające wrażenia barwy (lakiery neutralne);
  • zmiana wyglądu naniesionej farby drukowej.

Lakier pozwala uzyskiwać dodatkowe efekty wizualne:

  • połysk,
  • połysk perłowy,
  • zmatowienie.

Mimo że lakier tworzy praktycznie bezbarwną powierzchnię (analiza spektralna), to jednak wpływa na odbiór barwy druku, a w niektórych przypadkach (np. barwy niebieskie lub fioletowe) nawet w sposób radykalny. Mówi się, że lakier ożywia barwę i wydobywa z niej głębię poprzez wzrost wrażenia jaskrawości i nasycenia. Zwiększenie sztywności, a pośrednio także wrażenia grubości podłoża drukowego - np. w przypadku stosowania na okładkę publikacji niezbyt grubego papieru. Zastosowania specjalne, np. lakiery termochromowe zawiera­jące pigmenty termochromatyczne, dzięki którym zmieniają bar­wę w różnych zakresach temperaturowych), lakiery fotoluminescencyjne (dodatkami emitującymi światło w ciemnościach), la­kiery zapachowe (wydzielające zapach na polakierowanej po­wierzchni po przetarciu jej dłonią w celu zniszczenia mikrokapsułek z substancją zapachową), lakiery perłowe (zawierające pigment perłowy), lakiery zdrapkowe (zawierające wypełniacze, dzięki którym łatwo się zdrapują), lakiery brokatowe (zawierająca brokat), lakiery wypukłe (wyraśnie wystające ponad lakiero­waną powierzchnię), lakiery blistrowe, lakiery strukturalne (nie rozlewające się równomiernie na lakierowanej powierzchni lecz tworzące gęsto usiane wysepki).
Sposoby lakierowania: lakierowanie stosuje się zarówno do powierzchni podłoża drukowego pokrytych całkowicie farbą drukową, jak też do powierzchni zadrukowanych tylko częściowo (wtedy jest pokrywane lakierem także niezadrukowane podłoże drukowe.
lakierowana może być cała powierzchnia arkusza, lub też tyl­ko jej wybrane graficznie obszary (wtedy jest to tzw. lakierowa­nie punktowe, co jest nieco mylącą nazwą, gdyż lakier nie jest nanoszony w postaci kropek, lecz apli). Lakierowanie takie zwie się również lakierowaniem wybiórczym.

Laminowanie
zwane też foliowaniem to rodzaj uszlachetnienia druku polegający na przyklejeniu do powierzchni zadrukowanej przezroczystej folii (laminatu). Laminowanie odbywa się w laminatorach z użyciem kleju na zimno (laminowanie na zimno) lub na gorąco (laminowanie na gorąco).
Laminaty na zimno zwane też laminatami samoprzylepnymi powleczone są klejem, który aktywowany jest przez docisk, czasem lekko podgrzany wałek laminatora (30-40 st. C) ułatwia laminowanie na zimno. Klej w laminatach na gorąco aktywowany jest przez wałki laminatora podgrzane do temperatury 80-120 st. C.
Laminować można powierzchnie jednostronnie lub dwustronnie (czyli laminat występuje z jednej strony powierzchni laminowanej lub po obu jej stronach). Dzięki laminowaniu zadrukowana powierzchnia uzy­skuje dodatkowe walory estetyczne, zastaje też usztywniona i zabezpieczona przed działaniem mechanicznym, chemicz­nym, promieniowaniem UV, wilgocią.

Łączenie barw
Barwy wynikowe w metodzie CMYK otrzymuje się poprzez łączenie barw podstawowych w proporcjach (dla każdej z nich) od 0% do 100%. Farby CMYK to substancje barwiące przepuszczające światło, czyli barwniki, tak więc łączy się je nie metodą mieszania tylko nakładania warstwami i dlatego barwa wynikowa może mieć od 0% do aż 400% koloru (czyli kolorów składowych). Na kolory budowane wg CMYK należy pa­trzeć jak na warstwy kolorowej, przepuszczającej światło folii.

Makieta
Model drukarski przygotowany tak, żeby było można ocenić wygląd, wymiary i podjąć decyzję o koniecznych zmianach wyrobu. Rodzaje makiet:

  • makieta reprodukcyjna - makieta składająca się ze stron z rysunkami wklejonymi albo narysowanymi w składzie lustrzanym;
  • makieta książkowa - makieta w formie książki, przygotowana w skali 1:1 ze składek niezadrukowanego papieru przeznaczonego do druku.

Nakład
całkowita liczba jednorazowo wydrukowanych egzem­plarzy publikacji poligraficznej.

Objętość
ilość stron w ulotce, czasopiśmie lub książce.

Obwoluta
papierowa okładka zakładana na właściwą okładkę książki, posiadająca zagięte brzegi (skrzydełka) zachodzące na wewnętrzne strony okładzin okładki, stosowana w oprawie twardej, czyli posiadającej grzbiet i sztywne okładziny. Użycie obwoluty podnosi standard publikacji i świadczy o staranności edytorskiej wydawcy. Obwoluta jest drukowana tylko z jednej strony, stanowi ochronę okładki oraz spełnia funkcje informacyjno-reklamowe, jest drukowana na papierze wysokiej jakości i często jest lakierowana lub laminowana. W przypadku okładki oklejanej płótnem, gładka obwoluta umożliwia użycie bogatszych środków graficznych. Obwoluta stanowi jedną płaszczyznę, nierozerwalną ani przez skrzydełka, ani przez grzbiet i może być wykorzystana do jednolitego projektu graficznego na całej swej powierzchni. Skrzydełka są wykorzystywane na noty biograficzne, streszczenia, cytaty, recenzje, informacje o serii wydawniczej, zapowiedzi wydawnicze, itp.

Odbitka próbna (proof)
służy sprawdzeniu lubi zatwierdzeniu projektu przed ostatecznym drukiem.

Odbitki próbne analogowe - wykonywane są metodą stykową przez naświetlenie odpowiedniego materiału poprzez klisze offsetowe. Zasadniczo w proofie analogowym chodzi o symulację kolorów przyszłego druku (próba koloru).

Odbitki próbne cyfrowe - wykonywane są z zapisu cyfrowego poprzez wydruk na odpowiednich drukarkach. Proofy cyfrowe można podzielić na:
odbitki próbne koncepcyjne ukazujące rozmieszczenie elementów i barw. Druków poglądowych jednego projektu wykonuje się wiele i stąd muszą być tanie. odbitki próbne impozycyjne pozwalają ocenić rozmieszczenie stron/użytków na arkuszu drukarskim.
odbitki próbne kontraktowe służą jako wzór do zaakceptowania przez klienta (pozwalają zawrzeć kontrakt) a zarazem wzór barwy dla drukarza (próba koloru).

Offsetowy druk
przemysłowa odmiana druku płaskiego, w której obraz przenoszony jest z płaskiej formy drukowej na papier za pośrednictwem cylindra obciągniętego gumą (tzw. obciągu). Offset jest obecnie jedną z najpopularniejszych technik druku.
Druk offsetowy można podzielić na:

  • offsetowy arkuszowy - podłoże drukowe w postaci arkuszy, farby offsetowej o dużej lepkości utrwalane przez wsiąkanie i polimeryzację, a w przypadku farb UV i hybrydowych przez polimeryzację zainicjowaną promieniami UV;
  • offsetowy zwojowy (rolowy) - podłoże drukowe w postaci zwoju, farby lejne, coldset - offset na zimno (farba utrwalana przez wsiąkanie w papier) heatset - offset na gorąco (farba utrwalana przez wsiąkanie w papier i odparowanie w wysokich temperaturach; zadrukowana wstęga papieru przed sfalcowaniem przechodzi przez nagrzany do wysokiej temperatury tunel suszący). Coldset i heatset używany jest do druku wysokonakładowego: gazety, magazyny, książki telefoniczne. Technologia na gorąco stosowana jest w szczególności do wydawnictw wyższej jakości, na papierze kalandrowanym i kredowanym.


Oklejka
jest elastycznym wytworem papierniczym, włókienniczym lub skórzanym przyklejanym od zewnątrz na okładziny i grzbiet okładki. Cele oklejki są dwa:

  1. Oklejka służy do połączenia sztywnych okładzin i grzbietu, a w szczególnych sytuacjach może nawet sama stanowić grzbiet.
  2. Służy jako materiał pokryciowy, który łatwiej się zadrukowuje (lub w inny sposób zdobi) niż sztywne elementy okładki. W tym zastosowaniu oklejki najpierw się ją zadrukowuje, a potem przykleja do elementów okładki, natomiast inne formy zdobienia, jak tłoczenie, złocenie itp. wykonuje się na oklejce już przyklejonej do okładzin.


Oprawa, oprawa introligatorska
sposób wykończenia wielo­stronicowej publikacji poligraficznej (np. czasopisma, książki, kalendarza, albumu), ale także każdego innego wielostronicowego wytworu papierniczego niezadrukowanego lub zadrukowanego (np. zeszytu, notesu, bloku rysunkowego) polegający na trwałym połączeniu kart wnętrza wyrobu z okładką. Oprawa określa ostateczny kształt i wygląd wyrobu poprzez zdefiniowanie: sposobu łączenia ze sobą kartek we wnętrzu wyrobu, czyli sposobu wykonania wkładu, rodzaju okładki i jej wewnętrznej budowy, sposobu łączenia wkładu z okładką. Dwa najpopularniejsze rodzaje opraw stosowanych w produkcji książek i czasopism: zeszytowa, klejona miękka (dokładniej: klejona prosta miękka kartonowa). Zestawienie rodzajów opraw: broszurowa, książkowa (podział stosowany w bibliotekarstwie i księgarstwie), całopapierowa, całopłócienna, półpłócienna, ćwierćpłócienna, skórzana (ze względu na charakter materiału pokryciowego (oklejki), grzebieniowa, listwowa, pierścieniowa, spiralowa (odmiany oprawy specjalnej), jednorodna, kombinowana (ze względu na ilość elementów oklejki), miękka, twarda (ze względu na sztywność okładzin i budowę okładki), prosta, złożona (ze względu na ilość grzbietów) przykrywająca, zakrywająca (ze względu na sposób klejenia okładki jednolitej). klejona, specjalna, zeszytowa (ze względu na sposób łącze­nia wkładu), nakładowa, bibliofilska (ze względu na poziom edytorski).


Pantone
gotowe farby służące do druku jednokolorowego lub wielokolorowego (nie należy mylić z drukiem wielobarwnym).

Paser (punktura)
to element graficzny umieszczany poza formatem netto publikacji poligraficznej, służący jako celownik w druku barwnym do dokładnego nanoszenia obrazu drukowego kolejnymi farbami drukowymi w to samo miejsce. W druku jednokolorowym pasery nie mają zastosowania. Pasery stanowią miejsce kontroli i punkt odniesienia przy montażu klisz, wykonywaniu odbitek próbnych oraz w samym druku. Znajdują się one na każdym z wyciągów barwnych w tym samym miejscu i mają ten sam kształt. Zazwyczaj znajdują się one w strefie spadów, które są odcinane w procesach introligatorskich.

PDF (ang. Portable Document Format)
jest formatem plików służącym do prezentacji, przenoszenia i drukowania treści tekstowo-graficznych, stworzonym i promowanym przez firmę Adobe Systems. Językiem opisu pliku PDF jest okrojona wersja języka programowania PostScript wzbogacona o elementy hipertekstowe.

Perfor
jest to łuczek z dziurkami na zewnętrznym narożniku strony.

Perforacja
symetryczne otwory znajdujące się za zwyczaj na obrzeżach perforowanego materiału, umieszczone liniowo. Jest używana jako metoda ułatwiająca rozdzielanie większego arkusza papieru, na z góry określone, mniejsze fragmenty.

Pigmenty
substancje nadające barwę innej substancji pozbawionej barwy (przezroczystej, białej lub szarej), lub też zmieniające barwę substancji posiadającej już jakąś barwę. Można je podzielić na:

  • pigmenty,
  • laki,
  • barwniki.

Pigmenty są nierozpuszczalnymi kryształami wymagającymi procesu dyspersji w celu ich użycia do barwienia substancji. Barwniki są substancjami rozpuszczalnymi. Są łatwe w użyciu niemniej jednak ich odporności są mniejsze od pigmentów. Barwniki są transparentne, pigmenty są różne - część jest kryjąca, część transparentna (przezroczysta).

Poligrafia
dział gospodarki zajmujący się wszystkimi prze­mysłowymi technikami druku. W praktyce z wyrobów poligraficznych wyłącza się wyroby papiernicze pokrywane jednolitym tłem lub wzorem, o ile cały proces ich wyrobu ma miejsce w tym samym zakładzie produkcyjnym. Tak więc do wyrobów papierniczych nie zalicza się m.in. papieru nutowego, szeregu rodzajów zeszytów szkolnych, zdobionego papieru toaletowego i ręczników pa­pierowych itp.

Próba koloru
kolorowa, specjalnie wykonana odbitka (lub specjalistyczny wydruk) będąca dla drukarza maksymalnie zbliżonym obrazem tego, co powinien osiągnąć na maszynie drukarskiej pod względem wierności barw. Służy drukarzowi jako wzorzec do odpowiedniego ustawienia (regulacji) maszyny drukarskiej. Na próbę koloru mówi się również wyciągi barwne. Próby koloru robi się z najważniejszych stron czasopism, np. z okładki, reklamy całostronicowej, lub z najbardziej reprezentatywnej strony artykułu lub działu publikacji. Próby takie robi się również dla innych wyrobów poligraficznych - np. opakowań. Powinna być wykonana c o najmniej jedna próba koloru na każdą stronę arkusza drukarskiego. W praktyce prób robi się mniej z powodu wysokich kosztów. Można również zrobić jedną zbiorczą próbę koloru zawierającą na jednym arkuszu zestaw najważniejszych, lub najbardziej charakterystycznych zdjęć lub innych elementów graficznych. Próby koloru dzieli się ze względu na sposób wykonania na dwa rodzaje: próba analogowa (pot. proof analogowy) - odbitka wykonana z klisz przygotowanych dla drukarni dość pracochłonną metodą polegającą na nalaminowaniu odpowiedniego koloru na papier bazowy, nałożeniu kliszy odpowiadającej danemu kolorowi farby drukarskiej, naświetleniu takiego zestawu na kopioramie i usunięciu koloru z naświetlonych powierzchni, po czym operacje te powtarza się na tym samym arkuszu dla kolejnych kolorów. Począwszy od drugiego koloru klisze montuje się dokładnie w te same miejsca co obraz uzyskany z pierwszej kliszy. Zaletą próby kliszowej jest uzyskanie dokładnie tego samego obrazu, co w druku, łącznie z obrazem rastra drukarskiego, oraz weryfikacją prawidłowości samych klisz. Do najważniejszych prób analogowych należą systemy:

  • Cromalin,
  • Matchprint,
  • Ozasol, zwany też w nowszej wersji Agfa Pressmatch Dry.

Próba cyfrowa (pot. proof cyfrowy) - wydruk na specjalnej drukarce (atramentowej, laserowej, sublimacyjnej, termotransferowej itp.), z użyciem specjalnych materiałów eksploatacyjnych i z użyciem specjalistycznego oprogramowania typu RIP. Do najważniejszych prób cyfrowych należą systemy:

  • Iris,
  • Rainbow,
  • Cromalin w wersji cyfrowej.

Z powodu rozwoju technologicznego mianem prawdziwych cyfrowych prób koloru określane są coraz częściej również wydruki z najlepszych rodzajów zwykłych drukarek kolorowych. Próby cyfrowe są tańsze od analogowych i mają zastosowanie głównie jako sprawdzian koloru w technice druku cyfrowego, czyli druku omijającego etap klisz. Wadą prób cyfrowych jest brak rastra drukarskiego - próby takie pokazują jedynie wierność kolorystyczną całości, aczkolwiek w bardziej zaawansowanych ripach istnieje również możliwość emulowania punktów rastrowych.

Punkt typograficzny
w czasach tradycyjnego zecerstwa obo­wiązywały na świecie dwa systemy drukarskich miar typograficz­nych. W USA i Wielkiej Brytanii był to system Pica, a w pozostałej części Europy (w tym w Polsce) system Didota. Obecnie stan­dardem są komputerowe miary - miary PostScriptowe stosowa­ne jednakowo na całym świecie. Wywodzą się one z systemu Pica, przy czym wielkości zaokrąglono do ułamków cala. Na szczę­ście we wszystkich trzech systemach jednostka o nazwie punkt typograficzny posiada podobny rozmiar w milimetrach.

Raster
symulacja obrazu wielotonalnego za pomocą obrazu jednotonalnego w postaci drobnego wzoru. Raster to jednotonalny obraz składający się z drobnych kropek (lub w szczególnym przypadku z linii), dający podczas oglądania z normalnej odległości wrażenie istnienia półtonów, gdy kropki te są już na tyle małe, że zlewają się z otaczającym je tłem. W druku nie można nakładać poszczególnych kolorów z zestawu CMYK w rozcieńczeniu, ponieważ farby nie rozcieńcza się miejscowo, ani nie różnicuje się grubości jej powłoki. Nakładanie farby drukarskiej na podłoże można określić w ten sposób: albo została nałożona w 100%, albo nie ma jej w ogóle. Druk odbywa się metodą rastra, czyli drukowania malutkich punktów (kropek) posiadających 100% koloru o różnej wielkości lub gęstości przy uwzględnieniu pozostawionego, nie zakrytego białego podłoża. Wartość tonalna rastra jest wyznaczana procentowo jako stosunek powierzchni pokrytej rastrem do powierzchni całkowitej. Jeżeli widzimy wydrukowane czarno-białe zdjęcie z wieloma odcieniami szarości, to w rzeczywistości patrzymy na siateczkę drobnych, całkowicie czarnych punktów rastra drukarskiego.

Registry
to wycięcia na krawędziach bloku, służące do szybkiego znalezienia bieżącego miesiąca. Często pola pod wyciętym registrem są zadrukowane i opatrzone nazwą lub numerem miesiąca. Są dwa rodzaje registrów: panoramiczne i otwarte.

RGB
jeden z modeli przestrzeni barw. Jego nazwa powstała ze złożenia pierwszych liter angielskich nazw barw: R - red (czer­wonej), G - green (zielonej), B - blue (niebieskiej), z których mo­del ten się składa.

Rycowanie (nakrawanie)
nacinanie powierzchni folii samoprzylepnej, papieru samoprzylepnego itp., bez przecięcia na wylot podłoża. Rycowanie służy nadawaniu nalepkom odpowiednich kształtów. Innym zastosowaniem rycowania jest nacinanie kartonu lub tektury w zaprojektowanych miejscach zagięć, mających dać wyraśnie, ostre krawędzie opakowań pudełkowych. Stosowane jest w tych miejscach, które nie będą wielokrotnie zginane podczas użytkowania.

Sitodruk
jedna z metod drukowania. Formę drukową stanowi prostokątna rama, zwykle aluminiowa z napiętą na niej siatką. Sitodruk jest wykorzystywany do drukowania jedno i wielobarwnego, również wielkoformatowego, na papierze, tekturze, foliach i płytach z tworzyw sztucznych, metalach (np. plakatów, etykiet, opakowań, kalkomanii, reklam) oraz na przedmiotach uformo­wanych, tzw. kształtkach z różnych materiałów, m.in. na butelkach szklanych i z tworzyw sztucznych, pojemnikach na butelki, płytach kompaktowych, płytach czołowych urządzeń i przyrzą­dów kontrolnych, itp. Sitodruk stosowany do druku na wyrobach włókienniczych jest zwany filmodrukiem zaś stosowany w grafice artystycznej i użytkowej - serigrafią. Sitodruk wykorzystuje się również w mikro­elektronice do wytwarzania układów scalonych. Jest to jedyna metoda umożliwiająca zadruk tak wielu rodzajów podłoży, o różnej fakturze i kształcie.

Składka (składka arkuszowa)
podstawowy czynnik narzucający postać całej wielostronicowej publikacji drukowanej. Arkusz papieru przechodzący przez maszynę drukarską jest najczęściej wielokrotnie większy niż wielkość pojedynczej kartki końcowego wyrobu. Papier jest zadrukowywany z obu powierzchni, po czym jest kilkakrotnie składany (falcowany) aby osiągnąć rozmiary gotowej publikacji. Zadrukowany arkusz po złożeniu otrzymuje postać składki składającej się najczęściej z 4, 8, 16 lub 32 stron (należy jeszcze obciąć pady, czyli przyciąć wystające brzegi na wymiar docelowy). Tradycyjna nazwa składki w języku drukarzy to lega. Publikacja może być w postaci jednej składki, lub w postaci sklejonych (lub zszytych) kilku składek. Jeśli składek jest więcej niż jedna, to wcale nie muszą być one tej samej wielkości - to znaczy arkusze drukarskie, z których po złożeniu otrzymujemy składki mogą być różnej wielkości, a więc poszczególne składki mogą mieć różną ilość stron (wszystkie strony są oczywiście tej samej wielkości) - np. publikacja 24-stronicowa składa się zazwyczaj ze składki 16-stronicowej i włożonej w nią składki 8-stronicowej. Składka 8-stronicowa może być w tym przypadku drukowana na dwa razy mniejszym arkuszu w takim samym nakładzie jak składka 16-stronicowa, lub też drukowana w dwu użytkach na takim samym arkuszu, jak składka 16-stronicowa, ale w połowie nakładu. Okładka i rozkładówka (środkowe kartki szytej publikacji) mogą być częścią większej składki, lub też mogą być same w sobie małymi 4-stronicowymi składkami. Podobnie, jeśli okładka zawiera płaski grzbiet, musi stanowić sama w sobie odrębną składkę. Ponieważ składka to jest wielokrotnie składany na pół arkusz, to ilość kartek w składce jest zawsze potęgą liczby dwa (2, 4, 8, 16...), a stron jest oczywiście dwa razy więcej (4, 8, 16, 32). Stąd wniosek, że ilość stron w publikacji jest zawsze wielokrotnością liczby 4.

Spad drukarski
obszar druku, który wychodzi poza krawędź ostatecznej publikacji. Spad pozwala zapewnić, że obszar druku będzie dochodził do samej krawędzi.

Tampondruk
technika druku pośredniego, zaliczana do pochodnych druku wklęsłego, polegająca na nakładaniu farby drukarskiej za pomocą miękkiego gładkiego stempla zwanego tamponem. Za pomocą tamponu o odpowiednim kształcie wykonywany jest nadruk na nierównych i nieregularnych powierzchniach. Przez dobranie odpowiedniej farby możliwe jest drukowanie na podłożach takich jak tworzywa sztuczne, guma, szkło, metal itp.

Tektura
papier o gęstości zwykle powyżej 250g/m2, uzyskiwany przez połączenie i sprasowanie na mokro wielu warstw włókien pierwotnych.

Tłoczenie (nazywane też suchym tłokiem)
w poligrafii to rodzaj uszlachetnienia druku. Jest to proces tworzenia w materiale tłoczonym (zwykle papier, często tworzywa sztuczne, skóra) trójwymiarowego wzoru (2,5 D) przez ściśnięcie matrycą/patrycą, zazwyczaj w celu uwypuklenia, nadrukowanego wcześniej wzoru (napis, logo, element zdobniczy). Tłoczenie odbywa się w temperaturze otoczenia lub tłocznik jest podgrzewany do temperatury kilkudziesięciu stopni Celsjusza, dzięki temu tłoczony materiał po ustąpieniu tłoka w mniejszym stopniu zmienia deformację. Czasem używane są jeszcze wyższe temperatury, by tłoczony materiał dodatkowo odbarwić (np. skórę). Proces tłoczenia często łączony jest z procesem hotprintu - pojedyncze uderzenie matrycy jednocześnie lekko wyciska wzór i nanosi folię do hot-stampingu. Aby jednak mocniej materiał przetłoczyć w głąb, lub aby było możliwe przetłoczenie wypukłe, po hotprincie (zwanym też hot-stampingiem dokonuje się kolejnego przelotu przez maszynę, podczas którego wykonuje się tłoczenie. W przypadku matryc grawerowanych czasem możliwe jest uszlachetnienie folią do hot-stampingu i tłoczenie wypukłe w jednym przelocie, są to matryce grawerowane złocąco-tłoczące. Do tłoczeń wykorzystuje się tańsze matryce chemigraficzne lub wytrzymalsze i wielopłaszczyznowe matryce grawerowane.

Uszlachetnianie druku
dziedzina poligrafii z pogranicza technik drukarskich i introligatorskich, zajmująca się metodami pokrywania podłoża drukowego różnorodnymi substancjami lub materiałami. Uszlachetnianie druku można stosować zarówno wobec miejsc zadrukowanych, jak i niepokrytych farbą drukową, a wykonuje się je najczęściej na zadrukowanych już arkuszach, ale jeszcze przed procesami introligatorskimi, choć może być ono wykonywane również na gotowych wyrobach introligatorskich. Do technik uszlachetniania druku zalicza się takie techniki, jak:

  • brązowanie,
  • cold-stamping,
  • gumowanie,
  • hot-stamping,
  • impregnowanie,
  • lakierowanie druku,
  • laminowanie (foliowanie),
  • powlekanie,
  • tłoczenie,
  • zadruk farbami specjalnymi.

 

Użytek
jedna kopia pracy przygotowanej do druku (lub jej fragment mieszczący się na arkuszu druku). W przypadku pracy lub jej fragmentu - kilkakrotnie mniejszych od stosowanego arkusza drukarskiego, należy przygotować kilka użytków, czyli na jednym arkuszu będzie drukowane od razu kilka kopii. Np. ulotka formatu A5 drukowana na maszynie A3 wymaga przygotowania pracy w 4 użytkach. W przypadku tradycyjnej techniki przygotowania druku - CtF - użytkiem będzie jeden komplet klisz (w przypadku druku kolorowego), lub jedna klisza (w przypadku druku czarno-białego, lub innego jednokolorowego) - zawierające tylko jedną kopię pracy. Jeśli druk odbywać się będzie na wielokrotnie większym arkuszu papieru, to należy dla drukarni przygotować odpowiednio większą ilość użytków. Można wtedy przygotować kilka kompletów klisz, lub naświetlić klisze w impozycji, czyli naświetlić jedną wspólną kliszę (lub zestaw wspólnych klisz w druku wielobarwnym) wielkości docelowego formatu zadrukowywanego w maszynie papieru z kilkoma kopiami pracy. Wtedy na jednej zbiorczej kliszy będziemy mieli rozmieszczone kilka użytków. W nowszych technikach przygotowania druku (np. CtP, CtPress) - przy wielu użytkach, są one nanoszone na jedną wspólną formę drukową (lub ich zestaw w przypadku wielu kolorów).

Wklejka
jest to dodatkowa kartka wklejana w blok książkowy. Wklejka może być 2- lub 4- stronicowa z zadrukowanymi wszystkimi lub niektórymi stronami. Jest ona wklejana swoją ostatnią stroną w blok. Należy pamiętać, żeby przy projekcie uwzględnić miejsce na klej - 5 mm od grzbietu.

Wyklejka
jest to arkusz papieru o gramaturze zwykle trochę większej od arkuszy wkładu, który jest przyklejony zarówno do wewnętrznej strony okładziny okładki jak i do pierwszej (lub ostatniej) kartki wkładu. Głównym zadaniem wyklejki jest właśnie połączenie okładki z wkładem. Wyklejki są oczywiście dwie - każda dla jednej z okładzin okładki. Wyklejki stosuje się przy sztywnych okładzinach. Wyklejki są niezadrukowane lub zadrukowane tłem lub wzorem, natomiast informacje treściowe umieszcza się tam bardzo rzadko.

Wykrawanie (potocznie sztancowanie)
czynność introligatorska polegająca na wykrawaniu z arkusza (lub stosu arkuszy) papieru, kartonu, tektury lub innego podobnego podłoża pożądanego kształtu wyrobu papierniczego lub poligraficznego o skomplikowanych kształtach, których nie można uzyskać za pomocą zwykłego krojenia na gilotynie introligatorskiej. Wykrawania dokonuje się za pomocą wykrojnika, którego roboczą częścią jest nóż o odpowiednio wyprofilowanym kształcie ostrza, wtłaczanego z dużą siłą na wylot prostopadle w podłoże. Wykrawaniu może towarzyszyć w ramach tej samej czynności i za pomocą tego samego wykrojnika rowkowanie, czyli wygniatanie w podłożu linii o zaplanowanych kształtach. Za pomocą wykrawania można zarówno nadawać wyrobom odpowiednie kształty zewnętrzne, jak i wykonywać w nich otwory. Wykrawanie jest metodą wytwarzania takich wyrobów jak: składane opakowania kartonowe, kartki świąteczne o nietypowych kształtach, wielostronicowe kalendarze o kształtach kart dopasowanych do poszczególnych przedziałów czasowych, notesy telefoniczne z otworami odkrywające poszczególne litery itp.

Wykrojnik
stosowane w poligrafii, w masowej produkcji, narzędzie do wycinania określonego kształtu z arkusza zazwyczaj zadrukowanego - płaszczyzna z trwale umocowanymi ostrzami jest przyciskana do zadrukowanego papieru i jednym uderzeniem wycina z arkusza cały złożony wzór np. siatkę pudełka. Często listwom tnącym (noże tnące, noże sztancujące) towarzyszą listwy bigujące (bigi), a czasami listwy perforujące (noże perforujące). Zatem wykrojnik oprócz zasadniczej funkcji wycinania (sztancowania) może również przygniatać (bigować) lub perforować. Klasyczne wykrojniki wykonuje się, umieszczając w desce (zazwyczaj sklejce) z rowkami odcinki listew sztancujących, bigujących, perforujących. Wykrojniki dodatkowo zaopatrzone są w listwy gumowe, które wystają ponad powierzchnię noży sztancujących czy perforujących i umieszczane są po obu ich stronach. Gumy te są ściśliwe, a ich rolą jest wypchnięcie wykrawanego materiału z wnętrza wykrojnika.

Wzornik barw
zestaw próbek służący identyfikacji barwy oraz jej kodu. Wzorniki barw używa się wszędzie tam, gdzie istnieje potrzeba precyzyjnego określania barwy przy wzajemnym ko­munikowaniu się lub potrzebie kontroli zgodności danej barwy z barwą wzorcową. Do powszechnie uznanych należą: wzornik barw HKS, wzornik barw Pantone. Czasem używane są również: wzornik barw CMYK wzornik barw Pantone/CMYK porównawczy.

Zakładka, wstążka
zakładka jest ręcznie lub maszynowo przyklejona do górnego brzegu grzbietu bloku książkowego. Cienka kolorowa wstążka służy do zaznaczania wybranego miejsca w książce.

Script logo